يكي از راه هاي كنترل آلودگي محيط زيست، استفاده از تايرهاي فرسوده براي توليد انرژي در نيروگاه ها و كارخانه هاست، اما يكي از ايراداتي كه ممكن است در ذهن متصور شود، مساله آلودگي هواي ناشي از اين كارخانه است.

نگاهي به روش هاي بازيافت تايرهاي فرسوده - بخش اول

نويسنده: عبدالله مصطفايي

از آنجايي كه لاستيك و پلاستيك ساليان سال در محيط باقي مانده و قابل تجزيه بيولوژيكي نيستند، زيان هاي وسيعي را متوجه محيط زيست خواهند كرد. با توجه به رشد شهرنشيني و آسايش طلبي انسان ها، استفاده از اتومبيل افزايش يافته است و به علاوه متوسط كيلومتر پيمايش هر خودرو نيز روز به روز بيشتر مي شود. يكي از آسيب هاي زيست محيطي اين موضوع، توليد تايرهاي فرسوده يي است كه قابل پذيرش توسط محيط زيست نيست و همه به دنبال يافتن روش هايي براي مديريت اين موضوع هستند.

آخرین دستاوردها و فناوری های نوین صنعت بازیافت کشور در نخستین نمایشگاه این صنعت در دید عموم قرار گرفت.بازیافت و مدیریت انواع پسماند، هم اندیشی، ارائه دستاوردها و راهکارهای علمی، پژوهشی و تجربی در زمینه صنعت بازیافت از اهداف این نمایشگاه است.این نمایشگاه از هفدهم آذر در محل بوستان گفتگوی تهران آغاز شد.

:استفاده از مواد پليمري در دنياي فعلي روز به روز افزايش يافته است. اين در حالي است که عدم بازگشت مجدد اين مواد به چرخه توليد از مشکلات زيست محيطي محسوب مي شود. با توجه به اين موضوع محققان در تلاش هستند به فناوري حياتي در بازيافت لاستيک ها دست يابند. تهيه آلياژهاي آميزه سه تايي با استفاده از ضايعات اي.پي.دي.ام يکي از جديدترين پروژه هاي تحقيقاتي کاربردي محققان داخلي بوده است که به جهت برطرف شدن بخش عمده اي از مشکلات ناشي از عدم بازيافت لاستيک ها بشدت مورد توجه قرار گرفته است.
در پروژه اي که توسط محققان کشور انجام شده است شاهد افت خواص اصلي اين نوع لاستيک نخواهيم بود، در حالي که در روشهاي سنتي که در دوکارخانه داخلي مورد استفاده قرار مي گيرد ، بازيافت لاستيک با افت خواص همراه است.هم اکنون اين فناوري در کشور ژاپن و چند کشور آسيايي ديگر ارائه شده و استفاده از آن انحصاري است.

بازيافت فرآيندي است که در نتيجه آن مواد زائد جدا شده و به عنوان ماده خام براي توليد محصولات جديد به کار گرفته مي شود، به عبارت ديگر مي توان گفت بازيافت عبارت است از بازگرداندن مواد قابل استفاده به چرخه توليد يا طبيعت. در نتيجه فرآيند بازيافت ، حجم زباله هاي ورودي به محيط زيست و آلودگي ناشي از آن کاهش خواهد يافت بنابراين نياز به توليد يا ورود مواد خام از خارج کشور کاهش و توليد ملي افزايش مي يابد. لاستيک ها حدود 5 درصد وزن خودرو را تشکيل مي دهند. در ايران سالانه حدود 7 ميليون حلقه انواع لاستيک سبک و سنگين مصرف مي شود. لاستيک هاي فرسوده از ضايعاتي هستند که به سبب پايداري زياد، اثرات زيانبار زيست محيطي بسياري دارند و چهره طبيعت را نازيبا مي کنند. اگر بدانيم به ازاي توليد يک لاستيک کاميوني معادل 22 گالن نفت مصرف مي شود و در صورت روکش گذاري لاستيک ، معادل 70درصد در مصرف نفت خام مورد نياز صرفه جويي مي شود، بيشتر به لزوم بازيافت لاستيک پي مي بريم.
لاستيک هاي فرسوده به صورت روکش مجدد ، پودر يا سوزاندن مورد استفاده مجدد قرار مي گيرند. لاستيک هايي که از شرايط لازم براي بازسازي برخوردار باشند، روکش مجدد شده و مورد استفاده قرار مي گيرند. برخي از لاستيک ها نيز خرد شده و پس از آسياب شدن به صورت گرانول براي استفاده در زمينهاي ورزشي ، رنگها و کف پوش ها آماده مي شوند. در روش پيروفير، لاستيک ها به دور از مجاورت هوا حرارت داده مي شوند و از آنها روغن و کربن به دست مي آيد. براي ايجاد انرژي در نيروگاه ها يا توليد سوخت در کارخانه توليد سيمان ، سوزاندن لاستيک ها در شرايط حفاظت شده اي صورت مي گيرد تا موجب آلودگي هوا نشود. اين روش براي لاستيک هاي قابل بازيافت به کار برده نمي شود.متخصصان بازيافت ، روکش گذاري را مناسب ترين شيوه بازيافت مي دانند. فناوري صنعت روکش با پيشرفت فناوري در صنعت ساخت لاستيک همگام بوده و به شيوه اي مکمل رشد داشته است. 

کاهش پيامدهاي زيست محيطي

به گفته دکتر کرابي از محققان پژوهشگاه پليمر و پتروشيمي ايران و مجري اين طرح ، افزايش روزافزون مصرف مواد پليمري در دنيا، علي رغم مزاياي بسيار زياد اين مواد، مشکلات زيست محيطي فراواني را با خود همراه داشته است.مواد پليمري پس از دور ريخته شدن مدت طولاني در طبيعت باقي مي مانند تا تجزيه شوند، به همين دليل تلاشهاي زيادي در دنيا براي ساخت پليمرهاي زيست تخريب پذير و توسعه فناوري هاي مربوط در حال انجام است.درحال حاضر سالانه مواد پليمري زيادي دور ريخته مي شود که بخشي از آنها بازيافت شده و دوباره به چرخه مصرف بازمي گردند. بخش ديگري نيز در طبيعت باقي مانده و علاوه بر ايجاد مشکلات زيست محيطي منجر به از دست رفتن سرمايه مي شوند.

جاده سازي

مخلوطي از دانه هاي لاستيك و اسفالت ميتواند در بهتر ساختن جاده ها مورد استفاده قرار گيرد. آنها دوام بيشتر، اصطكاك بهتر و صداي كمتر ايجاد ميكنند. در واقع محتوي لاستيكي مورد استفاده 20%  بوده ولي مقدار دقيق آن بستگي به الزامات فنی دارد.

انباشتگي (دانه هاي) سست  

در حالي كه طي ساليان دراز  در كفش از مقدار بسيار زيادي پلاستيك استفاده ميگردد، چندين استفاده جديد بوجود آمده. اول، سيستم چالرز گودير كه فرآورده نسبتاُ جديدي است، كه اكنون، به طور وسيعي در كفشهاي تجملي زنان و مردان استفاده ميگردد. اين سيستم اساساُ  يك بالشتك دروني منحصر از پلاستيك دانه اي ميباشد، كه مدعي است افسردگي و ناراحتي را كاهش ميدهد. سازندگان سطح بالاي كفشهاي كتاني و كفشهاي تنيس نيز از سيستم مشابهي استفاده ميكنند. پيشروان شناخته شده در اين صنعت همانند، ريباك و نايك استفاده از اصل پلاستيك درون كف كفش را تجربه نموده اند. سازندگان چكمه ها در  هر نوع آب و هوائي نيز از لايه هاي باريك پلاستيك جهت عايق بندي و جلوگيري از هوازدگي استفاده مي كنند. پركردن دانه هاي سست نيز بطور وسيعي در سرپوشهای  سيستم تخليه آب جاده ها استفاده ميگردد.، ماشين هائيكه از مسير اصلي خود منحرف ميشوند، در کنار جاده از روی  بستری که از  دانه هاي پلاستيكي بي ضرري ساخته شده است  عبور می کنند  که جايگزين استفاده از سنگ مي باشد كه دليل شكستن بسياري از شيشه  جلوی ماشينها ميباشد.      

بامسازي با كاشي ها 

با اضافه كردن ريزدانه هاي بازيافتي پلاستيكي از لاستيك ها با يك چسب مناسب،  کاشی  حرارتي  پلاستيكي روي بام كه بطور خيره كننده اي شبيه سنگفرش است را ميتوان ايجاد نمود.

سطوح ورزشي 

براي ايجاد خواص جذب فشارهای وارده به زمينهای ورزشی ، تركيبات لاستيكي خرد شده در زمينهای ورزشي چند منظوره و ورزشكاري بطور وسيعي مورد استفاده قرار ميگيرد. اصطكاك بالاي اكثر ميادين دو، داراي لايه هاي اصلي ساخته شده از مخلوط لاستيك خرد با چسب هاي پولي اورتين ميباشد. اندازه مناسب دانه ها و نسبت آن ميادين ورزشی مناسبی را  ايجاد مينمايد. ورزشهائي مانند فوتبال و هاكي به سطوح نرمي كه بازيكنان به زمين مي خورند نياز دارد. برخورد توپ با زمين نيز ميبايست مناسب با ورزشي كه در حال انجام است باشد. با اضافه نمودن لايه ضربه گير يا لايهE  در زير سطح زمين بازي ميتوان به اهداف  خود دست يافت

ساير نمونه فرآورده هاي طراحي شده :

قطعات ماشين شامل سپرها، لايه هاي عايق صدا، موكتهاي كف ماشين ، كمربند های ايمنی، پدالها  کفپوش هاي لاستيكي و مواد ضد آب در پرداخت چادر و ترامپولين ميتواند مملو از لاستيكهاي بازيافت شده باشد. 

خبرگزاری مهر : محققان كشور موفق شدند فناوري نوين بازيافت لاستيك ها بدون افت خواص اصلي را در داخل ارايه كنند و به اين ترتيب انحصار آن را از برخي كشورهاي صاحب نام جهان خارج كنند. دكتر كرابي از محققان برجسته پژوهشگاه پلمير و پتروشيمي كشور در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: تهيه آلياژهاي آميزه سه تايي با استفاده از ضايعات اي.پي.دي.ام يكي از تازه ترين پروژه هاي تحقيقاتي-كاربردي محققان داخلي بوده است كه به جهت برطرف شدن بخش عمده اي از مشكلات ناشي از عدم بازيافت لاستيك ها به شدت مورد توجه قرار گرفته است.

وي ادامه داد: استفاده از مواد پليمري در دنياي فعلي روز به روز افزايش يافته و در اين ميان برنگشتن مجدد اين مواد به چرخه توليد از مشكلات زيست محيطي محسوب مي شود. از اين رو تلاش كرده ايم تا فناوري حياتي بازيافت لاستيك ها را ارايه كنيم.اين محقق به مهر گفت : هم اكنون در كشورهايي نظير ژاپن و چند كشور ديگر آسيايي اين فناوري ارايه شده است اما آنها رموز كار خود را براي هيچ كشوري فاش نمي كنند و آن را در انحصار خود نگاه داشته اند.وي افزود: مواد لاستيكي در مقايسه با مواد پلاستيكي براي بازيافت شدن موادي سخت تر محسوب مي شوند. يكي از اين لاستيك ها اي.پي.دي.ام نام دارد كه هم اكنون 10 درصد لاستيك هاي توليد شده در جهان را شامل مي شود. اين لاستيك در نوار دور شيشه و سيل ها به كار گرفته مي شوند اما استفاده از آنها در خودروسازي به شدت قابل توجه بوده است.

دكتر كرابي ادامه داد: در پروژه اي كه ارايه كرده ايم بازيافت اين نوع لاستيك درحالي با موفقيت انجام شده است كه شاهد افت خواص اصلي آن نخواهيم بود حال آنكه در روش هاي سنتي كه در دو كارخانه داخلي (صنايع لاستيك قم و صنايع لاستيك يزد) نيز مورد استفاده قرار مي گيرد، بازيافت لاستيك با افت خواص همراه است.وي افزود: ما از اين بازيافت جديد كه بدون نياز به دماي زياد صورت مي گيرد، در آميزه هاي سه تايي استفاده كرده ايم كه در مواردي نظير ساخت سپر پژو و هر محصول پليمري دمپري كاربرد دارد.دكتر كرابي به مهر يادآور شد: اين پروژه با همكاري نزديك دكتر قاسمي، مهندس عزيزي و مهدس جليلوند و با صرف بودجه 20 ميليون توماني و در مدت 18 ماه به سرانجام رسيده است.

عضو هيات علمي پژوهشگاه پليمر گفت: ضايعات نوعي لاستيك با نام ‪EPDM‬ (لاستيك اتيلن- پروپيلن- دي ان مونومر) از سوي محققان و پژوهشگران اين پژوهشگاه بازيافت شد. دكتر محمد كرابي روز يكشنبه درگفت و گو با خبرنگار علمي ايرنا افزود: ‪ ۲۰‬نوع لاستيك وجود دارد اما لاستيك با نام ‪ EPDM‬به دليل دارا بودن خواص مقاومت جوي در برابر رطوبت، گرما و سرما كاربردهاي متنوعي دارد.

وي اظهار داشت: افزايش روز افزون مصرف مواد پليمري در دنيا، با وجود مزاياي بسيار اين مواد، مشكلات زيست محيطي فراواني به همراه داشته است. وي اضافه كرد: مواد پليمري پس از دور ريخته شدن مدت مديدي در طبيعت باقي مي‌مانند تا تجزيه شوند به همين دليل تلاش‌هاي زيادي در دنيا براي ساخت پليمرهاي زيست تخريب پذير و توسعه فناوري‌هاي مربوط در حال انجام است. كرابي اظهار داشت: در حال حاضر سالانه مواد پليمري زيادي دور ريخته مي‌شود كه بخشي از آنها بازيافت شده و دوباره به چرخه مصرف باز مي‌گردد، اما بخش ديگري در طبيعت باقي مي‌ماند و علاوه بر ايجاد مشكلات زيست محيطي منجر به از دست رفتن سرمايه مي‌شود.

لاستيك يكي از عناصر مهم زندگي بشر بوده و استفاده از آن روز به روز در حال افزايش است. باتوجه به توليد سالانه بيش از ‪ ۲۰۰‬هزار تن لاستيك در ايران و مطرح شدن موضوع‌از رده‌خارج كردن‌خودروهاي فرسوده كه خود باعث افزايش لاستيك‌هاي فرسوده مي شود، توجه به نحوه مديريت زايدات اين مواد بسيار اهميت پيدا مي‌كند.

مسلما بهترين راه‌حل دراين زمينه بازيافت لاستيك‌هاي فرسوده‌است كه تاكنون هيچ برنامه خاصي براي بازيافت لاستيك در ايران اجرا نشده است.

لاستيك‌هاي مستعمل، زباله‌هاي مخصوصي هستند كه از لحاظ شيميايي، اندازه، حالت و شكل با زباله‌ها ديگر تفاوت دارند. لاستيك‌ها از مواد پليمري تشكيل شده‌اند كه به راحتي در طبيعت تجزيه نمي - شوند. در بسياري از موارد، لاستيك‌هاي مستعمل روي هم انباشته شده و به شكل كوهي از زباله ، مناظر زشتي را به وجود آورده كه خطر آتش سوزي را نيز به همراه دارند. كارشناسان معقتدند ، سوزاندن لاستيك‌ها ، دودهاي سياه و مضري را ايجاد مي‌كنند كه‌باعث آلودگي محيط مي‌شود و با توجه به رشد سريع نرخ مصرف تاير در ايران به دليل افزايش استفاده از وسايل نقليه ، به زودي با مشكلات جدي در اين زمينه مواجه خواهيم بود.