استفاده از مواد پليمري هر روز بيشتر از ديروز مي‌شود، در حالي‌كه بازنگشتن مجدد اين مواد به چرخه توليد از مشكلات زيست‌محيطي محسوب مي‌شود، باتوجه به اين موضوع محققان در تلاش هستند به فناوري حياتي در بازيافت لاستيك‌ها دست يابند.

لاستيك‌ها حدود 5 درصد وزن خودرو را تشكيل مي‌دهند. در ايران سالانه حدود هفت ميليون حلقه انواع لاستيك سبك و سنگين مصرف مي‌شود. لاستيك‌هاي فرسوده از جمله ضايعاتي به حساب مي‌آيند كه به دليل پايداري زياد، اثرات زيان‌بار زيست‌محيطي بسياري دارند و چهره طبيعت را زشت مي‌كنند. اگر بدانيم به ازاي توليد يك لاستيك كاميوني معادل 22 گالن نفت مصرف مي‌شود و در صورت روكش‌گذاري لاستيك، 70درصد در مصرف نفت خام موردنياز صرفه‌جويي مي‌شود، بيشتر به لزوم بازيافت لاستيك پي مي‌بريم.

لاستيك، يكي از عناصر مهم زندگي بشر بوده و استفاده از آن روز به روز در حال افزايش است. لاستيك‌هاي مستعمل، زباله‌هاي مخصوصي هستند كه از لحاظ شيميايي، اندازه، حالت و شكل با زباله‌هاي ديگر تفاوت دارند.

لاستيك‌ها از مواد پليمري تشكيل شده‌اند كه به راحتي در طبيعت تجزيه نمي‌شوند و با سوزاندن آنها دودهاي سياه و مضري ايجاد مي‌شود كه آلودگي محيط زيست را به همراه دارد. اين دودها، هيدروكربن‌هاي نسوخته هستند و گازهاي سمي را وارد محيط مي‌كنند. تايرها داراي سولفور، آهن و فلزهاي ديگري هستند كه در فضا و شرايط نامناسب باعث آزاد شدن مواد و گازهاي خطرناك مي‌شوند.

در كشورهاي صنعتي از لاستيك‌هاي فرسوده به عنوان سوخت جايگزين در صنايعي چون سيمان استفاده مي‌شود.

برخلاف ديگر مواد زايد جامد، تايرهاي زايد را نمي‌توان بدون انجام عمليات مقدماتي دفن كرد، از طرف ديگر، تايرهايي كه در طبيعت رها مي‌شوند، خطرات جدي براي محيط زيست و سلامت انسان‌ها ايجاد مي‌كنند. استفاده مجدد از تايرهاي فرسوده، راه حل جالب و مناسبي براي كاهش ضايعات، قيمت‌ها و افزايش كيفيت و ايمني محيط زندگي به حساب مي‌آيد.

بازيافت فيزيكي يكي از روش‌هاي بازيافت لاستيك‌هاي فرسوده است كه در اين روش لاستيك‌ها با حرارت خارجي گرم و بازيافت مي‌شوند.

 در اين فرآيند، شبكه‌اي سه‌بعدي از اتصالات عرضي در جوار انرژي مي‌شكند و مولكول‌هاي پليمر به مولكول‌هاي كوچك‌تر تقسيم و اين مولكول‌هاي اخير به راحتي با لاستيك خام به عنوان پر كننده‌اي تقويتي مخلوط مي‌شوند و لاستيك بازيافت شده را مي‌سازند.

در بازيافت لاستيك از مواد شيميايي استفاده مي‌كنند كه اين مواد معمولا دي‌سولفيدها يا مر كاپتان‌ها هستند كه در حرارت‌هاي مشخص به كار گرفته مي‌شوند.

 استفاده از فرآيند بيوتكنولوژي در بازيافت لاستيك، شامل فرآيند بيوتكنولوژي، نگهداري آن در محيط باكتريايي و بدون هواست تا سولفورها و سولفوريك اسيدهاي آن بيرون آيند و از اين طريق به راحتي مي‌توان هم به سولفور و هم به لاستيك بازيافت شده دست پيدا كرد.

 به‌طور متوسط از بازيافت كامل هر تاير مي‌توان فلز، لاستيك و فيبر نايلوني با كيفيت مطلوب به دست آورد.

 استفاده از بخش خصوصي در اين بخش بسيار اهميت است، چون منجر به شكل‌گيري صنايع بازيافتي لاستيك و تاير و بازاريابي‌هاي مربوط به آن شود. استفاده مجدد از تايرهاي فرسوده در ساخت تايرهاي جديد نيز يكي از مهم‌ترين راه‌هاي بازيافت تايرهاست.

 از آنجا كه هنگام پردازش تايرهاي فرسوده به منظور استخراج اجزاي مفيد آن، عمليات متعددي انجام مي‌گيرد، محدوديت‌هايي در استفاده از اين نوع لاستيك هنگام توليد لاستيك جديد وجود دارد.

 استفاده از تايرهاي فرسوده علاوه بر كمك به پاكسازي محيط زيست و راهي براي دستيابي به زمين پاك، مي‌تواند مزاياي ديگري همچون كاهش قيمت تمام شده و افزايش كارآيي را به دنبال داشته باشد كه نيازمند مديريت قوي در بخش مواد زايد و جامد است.

لاستيك‌هاي فرسوده به صورت روكش مجدد، پودر يا سوزاندن مورد استفاده مجدد قرار مي‌گيرند. لاستيك‌هايي كه از شرايط لازم براي بازسازي برخوردار باشند، مجدداً روكش شده و مورد استفاده قرار مي‌گيرند. برخي از لاستيك‌ها نيز خرد شده و پس از آسياب شدن به صورت گرانول براي استفاده در زمين‌هاي ورزشي، رنگ‌ها و كف‌پوش‌ها آماده مي‌شوند. در روش پيروفير، لاستيك‌ها به دور از مجاورت هوا حرارت داده مي‌شوند و از آنها روغن و كربن به دست مي‌آيد. براي ايجاد انرژي در نيروگاه‌ها يا توليد سوخت در كارخانه توليد سيمان، سوزاندن لاستيك‌ها در شرايط حفاظت‌شده‌اي صورت مي‌گيرد تا موجب آلودگي هوا نشود. اين روش براي لاستيك‌هاي قابل بازيافت به كار برده نمي‌شود و متخصصان، روكش‌گذاري را مناسب‌ترين شيوه بازيافت مي‌دانند. فناوري صنعت روكش با پيشرفت فناوري در صنعت ساخت لاستيك همگام بوده و به شيوه‌اي مكمل رشد داشته است.

 رضا سرايي - تهران امروز